Ogen

Werkstukken en spreekbeurten

Ogen zijn er in allerlei kleuren. Maar waarom zie je dat verschil tussen kleuren? Hoe werkt het oog?

Het oog

Zien is een van je zintuigen. We kunnen zien door onze ogen. Je noemt het oog ook wel het waarnemingsorgaan. Het oog vangt beelden op en geeft deze door aan je hersenen. Je hersenen vertellen je dan wat je ziet. 

Soort fotocamera

Je kunt het oog een beetje vergelijken met een fotocamera. Het oog heeft lenzen, een diafragma en een filmplaat, net als een fotocamera. De lenzen zijn het hoornvlies en de ooglens. De ooglens van een goed werkend oog kan inzoomen en uitzoomen en beelden van dichtbij en veraf scherp zien. De pupil is het diafragma. Die zorgt ervoor dat het beeld niet overbelicht wordt. Het netvlies is de filmplaat. Het netvlies zit aan de binnenkant van de oogbol. Het bestaat uit twee lichtgevoelige cellen. Die cellen bestaan uit staafjes en kegeltjes. De staafjes zien alleen maar zwart en wit. De kegeltjes zorgen ervoor dat je kleuren kunt zien.

Alle kleuren van de regenboog

De kleur van je ogen ontstaat door de iris. Je noemt de iris ook wel het regenboogvlies. Als er veel pigment in je iris zit, heb je bruine ogen. Als er minder pigment zit zijn ze lichter, bijvoorbeeld groen of blauw. Het zwarte rondje middenin is de pupil. Het is is een opening in de iris. De iris zorgt ervoor dat de pupil groter en kleiner wordt. Kijk maar eens in de spiegel of je je pupil ziet bewegen. Bij veel licht wordt de pupil kleiner en bij weinig licht of in het donker wordt hij groter. Zo laat de iris veel of weinig licht op het netvlies komen.

Oogleden

De oogleden beschermen de ogen tegen uitdroging, fel licht en dingen die op ons afkomen. Bedenk maar eens dat je als reflex knippert met je ogen als er bijvoorbeeld bijna een vliegje in vliegt. Ook als je niet huilt, ‘traant’ je oog. Je knippert de hele dag door. Zo wordt traanvocht verdeeld over het oog. Het traanvocht beschermt het oog en spoelt vuiltjes weg. Als je toch bijvoorbeeld dat vliegje in je oog krijgt of uien snijdt, gaan je ogen ook vanzelf tranen. Die tranen spoelen je ogen weer schoon. 

Handige hulpjes

Als je ogen niet goed werken, kan een bril helpen om je beter te laten zien. Sommige mensen vinden een bril op hun gezicht niet mooi en kiezen voor contactlenzen. Iemand die blind of slechtziend is, kan niets of weinig zien. De oorzaak kan in het oog zelf zitten, maar ook in de hersenen. Sommige mensen worden blind geboren, en sommige worden het pas later door een ziekte of doordat er bijvoorbeeld per ongeluk iets scherps in het oog komt. Blinden en slechtzienden maken vaak gebruik van hulpjes zoals een blindenstok of een blindengeleidehond. Een speciaal alfabet waarmee blinden kunnen lezen en schrijven, heet braille (spreek uit als: bràje).